بديع الزمان فروزانفر
19
زندگانى مولانا ( فارسى )
افلاكى چندان تفاوت ندارد جز آنكه افلاكى گويد خليفه سه هزار دينار مصرى بفرستاد و بهاء ولد رد كرد كه حرام و مشكوك است و خليفه مدمن مدام روى او را نشايد ديدن و در مقام او مقيم شدن و در مجلس تذكير خليفه حاضر بود و بهاء ولد بوى طعنها زد و از هجوم مغل و انقراض خلافت بنى عباس آگاهى داد . و قطع نظر از عدم امكان تعرض بهاء ولد به خليفه و اخبار از انقراض خلافت با اندك تأمل در تاريخ حركت بهاء ولد ( 618 ) روشن مىگردد كه جامى و افلاكى در ورود بهاء ولد به مدرسهء مستنصريه بغلط رفتهاند . مدرسهء مستنصريه مدرسهء مستنصريه منسوبست به المستنصر باللّه ابو جعفر منصور بن الظاهر خليفهء عباسى ( 624 - 640 ) كه مطابق روايت ابن الفوطى « 1 » بناء آن بامر مستنصر در سنهء 625 آغاز گرديد و به سال 631 انجام يافت و مقرر « 2 » گشت كه از هريك از مذاهب چهارگانه ( مالكى ، حنفى ، شافعى ، حنبلى ) 62 تن به تحصيل فقه مشغول باشند و ازاينروى محصلين فقه در آن مدرسه 248 تن بودهاند و براى هر دسته مدرس و معيد معين شد و در دار الحديث هم ده تن به قرائت حديث در روزهاى شنبه و دوشنبه و پنجشنبه اشتغال داشتند و علاوه بر اينها ، مدرسه داراى مكتبخانه نيز بود و علم حساب و طب نيز خوانده مىشد و تعهد مرضى هم از وظائف مدرس طب بشمار مىرفت و امور معاش محصلين مدرسه از هر جهت منظم بوده و علاوه بر ماهيانه كليهء لوازم معاش روزانه بديشان مىرسيد . كتابخانهء آن مدرسه هم كتب بسيار داشت كه به خوبى ترتيب يافته بود و كتابدار و دستياران وى نيز مشاهره وافى داشتند و اثير الدين اومانى در صفت بغداد قصيدهاى سروده و در وصف مستنصريه گفته است : صحن مستنصريش بنگر اگر مىخواهى * كه به دنيى دوم جنت مأوى بينى
--> ( 1 ) - كمال الدين ابو الفضل عبد الرزاق بن احمد معروف به ابن الفوطى ( 642 - 723 ) از علما و مورخين قرن هفتم است كه فنون حكمت را نزد خواجه نصير طوسى ( 597 - 672 ) تحصيل كرده است و مدت ده سال مباشرت كتابخانهء رصد مراغه به دو مفوض بوده است . كتاب الحوادث الجامعة كه متضمن حوادث تاريخى قرن هفتم هجرى مىباشد از آثار اوست . ( 2 ) - الحوادث الجامعة ، طبع بغداد ( صفحهء 53 - 59 ) .